Choroby serca i naczyń krwionośnych są wciąż najczęstszą przyczyną zgonów w Europie. Zawał serca czy udar mózgu to nie tylko dramatyczne wydarzenia, ale także ogromne obciążenie dla zdrowia i jakości życia na wiele lat. Dobra wiadomość jest jednak taka, że większości z tych chorób można skutecznie zapobiec. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2021 roku podkreślają, że profilaktyka to klucz do zdrowego i długiego życia[1].
Ryzyko sercowo-naczyniowe to prawdopodobieństwo wystąpienia chorób układu krążenia w przyszłości, między innymi takich jak zawał serca czy udar mózgu. Choroby sercowo-naczyniowe często rozwijają się skrycie, nie dając w początkowym okresie żadnych dolegliwości. Dzięki wczesnej ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego możemy rozpocząć modyfikację czynników ryzyka czy rozpocząć leczenie, zanim pojawią się poważne choroby. Indywidualnie dobrane zalecenia dotyczące stylu życia i leczenia pomagają zapobiec wielu poważnym chorobom takim jak zawał serca czy udar mózgu, dzięki czemu możemy znacząco poprawić długość i jakość życia.
Ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego zwiększają czynniki, które dobrze znamy. Palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, podwyższony cholesterol, cukrzyca, otyłość czy brak ruchu to główni winowajcy. Ważną rolę odgrywa także stres, niezdrowa dieta czy zanieczyszczenie środowiska. Niektóre z tych elementów są od nas niezależne, jak wiek czy obciążenia rodzinne, ale na większość mamy realny wpływ.
Nowością w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC, European Society of Cardiology) jest wprowadzenie kalkulatorów ryzyka sercowo-naczyniowego SCORE2 i SCORE2-OP, które pomagają lekarzom dokładniej ocenić ryzyko zawału czy udaru w ciągu najbliższych lat (Rycina 1). Dzięki temu możliwe jest indywidualne dopasowanie zaleceń do pacjenta – tak, aby profilaktyka była skuteczniejsza i bardziej dostosowana do jego potrzeb.
Rycina 1. Karta ryzyka zakończonych i niezakończonych zgonem epizodów chorób układu sercowo-naczyniowego (zawał serca, udar mózgu) zatytułowane Systematic Coronary Risk Estimation 2 oraz Systematic Coronary Risk Estimation 2-Older Persons [1].
Co zatem możemy zrobić na co dzień? Najważniejsze jest, by prowadzić zdrowy styl życia. Oznacza to przede wszystkim wprowadzenie zbilansowanej diety – bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i ryby, a ubogiej w sól, tłuszcze trans i nadmiar cukru. Równie ważna jest aktywność fizyczna. Nie chodzi od razu o wyczynowe uprawianie sportu – wystarczy regularny ruch, szybki spacer, jazda na rowerze czy pływanie. Kluczowe jest to, aby aktywność była stałym elementem dnia, a nie okazjonalnym wysiłkiem.
Nie sposób nie wspomnieć o rzuceniu palenia. Każdy papieros szkodzi sercu i naczyniom, a korzyści zdrowotne pojawiają się już po kilku dniach od rozstania z nałogiem. Warto też pamiętać o utrzymywaniu prawidłowej masy ciała i regularnym badaniu ciśnienia, poziomu cholesterolu oraz cukru. Choroby serca rozwijają się często „po cichu”, bez wyraźnych objawów, dlatego badania profilaktyczne są tak istotne.
Wytyczne ESC przypominają również, że sen i równowaga psychiczna mają znaczenie dla serca. Przewlekły stres i brak snu podnoszą ciśnienie, zaburzają gospodarkę hormonalną i zwiększają ryzyko zawału. Dbając o odpoczynek i relaks, dbamy więc nie tylko o dobre samopoczucie, ale też o zdrowe serce.
Bywa, że mimo zmiany stylu życia konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego. Wtedy lekarz może zalecić leki obniżające cholesterol, regulujące ciśnienie, wspierające kontrolę cukrzycy czy – w przypadku osób po zawale lub udarze –leki przeciwpłytkowe. Najważniejsze, aby leki przyjmować regularnie i zgodnie z zaleceniami, bo tylko wtedy chronią one skutecznie.
W celu profesjonalnej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego niezbędne jest badanie lekarskie, pomiar ciśnienia tętniczego, badanie EKG oraz analiza wybranych parametrów laboratoryjnych. Wówczas za pomocą SCORE2 i SCORE2-OP można oszacować ryzyko oraz zaplanować właściwe postępowanie.
Dodatkową informację o stanie zdrowia może dostarczyć analiza składu ciała metodą InBody (Rycina 2).
InBody to nowoczesne, nieinwazyjne badanie pozwalające dokładnie ocenić skład ciała m.in. masę i procentową zawartość mięśni oraz tkanki tłuszczowej[2]. Dostarcza danych wykraczających poza zwykły pomiar masy ciała. Dodatkowo, pomiar siły uścisku dłoni pozwala ocenić siłę mięśniową ręki, która jest wiarygodnym wskaźnikiem ogólnej kondycji fizycznej organizmu.
Podsumowując, prewencja chorób sercowo-naczyniowych to nie jednorazowe działanie, ale codzienny wybór. To, co jemy, jak spędzamy czas, czy palimy papierosy, jak radzimy sobie ze stresem – wszystko to wpływa na nasze serce. Dbanie o zdrowie serca to inwestycja w przyszłość, która pozwala dłużej cieszyć się pełnią życia.
Wczesna ocena ryzyka sercowo-naczyniowego to świadome dbanie o własne zdrowie.
Artykuł powstał na podstawie wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC 2021) 2021 dotyczących prewencji chorób układu secowo-naczyniowego w praktyce klinicznej[1] oraz artykułu oceniającego wiarygodność i zgodność analizy składu ciała za pomocą metody InBody w porównaniu z metodą referencyjną DXA u zdrowych mężczyzn i kobiet [2].
Źródła:
1. Visseren, F.L.J.; Mach, F.; Smulders, Y.M.; Carballo, D.; Koskinas, K.C.; Back, M.; Benetos, A.; Biffi, A.; Boavida, J.M.; Capodanno, D.; et al. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J 2021, 42, 3227-3337, doi:10.1093/eurheartj/ehab484.
2. McLester, C.N.; Nickerson, B.S.; Kliszczewicz, B.M.; McLester, J.R. Reliability and Agreement of Various InBody Body Composition Analyzers as Compared to Dual-Energy X-Ray Absorptiometry in Healthy Men and Women. J Clin Densitom 2020, 23, 443-450, doi:10.1016/j.jocd.2018.10.008